Żołna na łowach

Czasem przysyłacie mi zdjęcia pszczół z prośbą o identyfikację. Staram się pomóc, jak umiem, a jeśli zdjęć jest dużo albo przedstawiają ciekawe gatunki, to zachęcam do rejestracji na iNaturalist i wstawienia obserwacji tam. iNaturalist to jeden z portali citizen science pozwalających użytkownikom na dzielenie się obserwacjami i udostępnianie ich naukowcom do badań. Dane umieszczone na iNat są widoczne dla każdego zainteresowanego. Można wstawiać wszystkie organizmy żywe, przy czym nie trzeba znać gatunku obserwowanej istoty, bo obserwacje mogą być oznaczane przez innych użytkowników. Ja na przykład staram się regularnie przeglądać obserwacje pszczół z Polski (i czasem z innych części Europy 😉 ). Poniżej krótka instrukcja, jak zacząć z iNat – nie traktujcie jej jak wyczerpującego przewodnika, ale jak pomoc na start, a po więcej informacji możecie sięgnąć do działu pomocy iNat albo forum.

By wstawiać obserwacje, trzeba założyć konto.

Żeby się zarejestrować, trzeba zaznaczyć pola jak na screenie. Pierwsze pole z kolei sprawia, że będziecie udostępniać swoje materiały (zdjęcia, filmy) na licencji Creative Commons. Nie jest to konieczne, można ustawić inną licencję (również „all rights reserved”) i jest możliwość ustawienia tego ręcznie przy każdej dodawanej obserwacji.

Nazwa użytkownika może być dowolna, można osobno w ustawieniach wpisać swoje imię i nazwisko (a także inne informacje o sobie). Jest też możliwość zmiany zarówno imienia i nazwiska, jak i nazwy użytkownika już po rejestracji. Moja „wizytówka” wygląda tak:

Kiedy chcemy dodać obserwację, logujemy się na konto i w prawym górnym rogu mamy zielony przycisk „prześlij”:

Otwiera nam się strona, na której możemy wgrać zdjęcia. Jest możliwość wgrania jednocześnie wielu zdjęć. Jeśli przedstawiają tego samego osobnika (pamiętajcie: jeden osobnik – jedna obserwacja), to łączymy je, przeciągając myszką zdjęcia na siebie.

Teraz możemy uzupełnić informacje o obserwacjach – dla każdej osobno albo zaznaczając je i wpisując dane w polach po lewej stronie. Nazwa gatunku – tutaj można skorzystać z podpowiedzi iNaturalist, czyli automatycznego rozpoznawania gatunków, ale nie polecam tego 😉 iNat często rozpoznaje bardzo dobrze, ale czasem myli się mniej lub bardziej spektakularnie. Oznaczajcie do poziomu, którego jesteście (w miarę) pewni. Jednocześnie starajcie się nie dawać bardzo szerokich kategorii, bo wtedy zmniejszacie szansę na oznaczenie. Użytkownicy oznaczający obserwacje często „specjalizują się” w jakichś grupach. Na przykład ja przeglądam obserwacje z grupy „Anthophila”, czyli pszczoły. Jeśli opiszecie spotkaną przez siebie pszczołę jako „owad”, to raczej jej nie zobaczę, bo nie wyświetli mi się w wynikach mojego wyszukiwania. Nie bójcie się przesadnie błędów – jeśli się zdarzą, prawdopodobnie zostaną prędzej czy później wyłapane. W iNat identyfikacje nigdy nie są „ostateczne” i niemożliwe do zmiany.

Lokalizację zaznaczacie, klikając na mapie. Zaznaczacie też dokładność, z jaką podajecie miejsce – robicie to przez zmianę wielkości czerwonego kółka (ciągnąc myszką za któryś z białych punktów na jego obwodzie). Możecie też w rubryce „Geoprywatność” na dole ustawić „Ukryta” lub „Prywatna”, ograniczając widoczność miejsca Waszej obserwacji dla innych użytkowników (po szczegóły, na czym to polega, odsyłam do działu pomocy).

W polu „notatki” możecie wpisać wszelkie informacje, które uznacie za istotne. Na koniec klikacie w zielony przycisk w prawym górnym rogu, żeby przesłać obserwacje, i – gotowe 🙂

Wasza obserwacja jest teraz dostępna. Wciąż możecie ją edytować, klikając na niebieski przycisk w prawym górnym rogu. Inni użytkownicy mogą dodawać komentarze i swoje oznaczenia. Wy również możecie zmienić oznaczenie.

Bardzo ważna sprawa: jeśli pomylicie się w oznaczeniu, możecie je zmienić albo wycofać. Wycofanie oznacza „skreślenie” poprzedniego oznaczenia bez podania nowego. Jeśli ktoś inny oznaczy Waszą obserwację jako coś innego niż Wy, i uznacie, że ma rację, to możecie skorzystać z tej opcji.

Ważne – dodajcie swoje oznaczenie tylko, jeśli sami jesteście pewni, że to ten, a nie inny takson! Nie korzystajcie z opcji „Zgadzam się”, jeśli ufacie osobie, która dodała dane oznaczenie, ale sami nie macie wiedzy, żeby je potwierdzić. To bardzo ważne, bo obserwacje, gdzie co najmniej dwoje użytkowników jest jednomyślnych co do gatunku, automatycznie wędrują do pewnych baz danych. Dlatego te dwie identyfikacje powinny być niezależne.

Na iNat można oznaczać użytkowników pod obserwacjami, np. jeśli chcecie zwrócić uwagę konkretnej osoby na daną obserwację. Piszecie wtedy komentarz i wpisujecie nazwę użytkownika po „małpce” – na przykład mnie można oznaczyć, pisząc @justyna_kierat – dostanę wtedy powiadomienie, kiedy zajrzę na portal.

iNaturalist ma też aplikację mobilną, która pozwala wrzucać obserwacje bezpośrednio z telefonu. Aplikacja nazywa się iNaturalist i nie jest to to samo, co – również firmowany przez iNat – Seek.

Aktualizacja: Latem 2025 ruszył projekt citizen science w ogrodach Zamku Królewskiego w Warszawie. W jego ramach powstała instrukcja dodawania obserwacji do iNaturalist. Jest ona skrojona pod projekt, ale większość informacji jest uniwersalna, więc każdy nowy użytkownik iNat może z niej skorzystać.