Żołna na łowach

Zapraszałam niedawno na spotkanie podsumowujące pierwszy sezon projektu „Pszczoły i ludzie” prowadzonego w Ogrodach Zamku Królewskiego w Warszawie. Jego celem jest poznanie składu gatunkowego pszczelej fauny tego miejsca, a w badaniach korzystamy z metod nauki obywatelskiej („citizen science”). Na stronie Zamku możecie znaleźć parę słów na ten temat oraz broszurę z informacjami, jak można dołączyć do ekipy wolontariuszy.

Projekt rozpoczął się 29 czerwca tego roku spotkaniem inauguracyjnym, na którym wolontariusze dowiedzieli się, jak obserwować pszczoły i rejestrować swoje obserwacje (używamy do tego portalu iNaturalist). Ostatnie pszczoły w Ogrodach były obserwowane jeszcze z początkiem listopada. Były to oczywiście pszczoły miodne – one, przy dobrej pogodzie, potrafią wylatywać z gniazda zarówno późną jesienią, jak i bardzo wczesną wiosną. Przez cały czas trwania projektu uczestnicy zaobserwowali 594 pszczoły należące do około 20 gatunków. Obserwowało je 13 osób. Pełną listę obserwacji i aktualne statystyki możecie w każdej chwili znaleźć na stronie projektu (uwaga – niektóre statystyki wyświetlane automatycznie przez iNat, np. ranking pod względem zaobserwowanych gatunków, trzeba weryfikować ręcznie).

Oto kogo udało się zaobserwować i oznaczyć w ramach projektu (zdjęcia poszczególnych gatunków są moje, ilustracyjne, z innych miejsc niż Ogrody Zamkowe):

• Pszczoła miodna Apis mellifera. W centrum naszego zainteresowania w projekcie były dzikie, „niemiodne” gatunki, ale to właśnie miodna była obserwowana najczęściej. Nie dziwi mnie to specjalnie – to gatunek powszechnie hodowany, również w miastach, i niemal wszędzie liczny. Poza tym stosunkowo łatwo zaklasyfikować ją jako pszczołę.

• Trzmiele: ziemny Bombus terrestris, gajowy B. lucorum (na zdjęciu poniżej samiec), kamiennik B. lapidarius, rudy B. pascuorum i ogrodowy B. hortorum. Cała piątka jest pod ochroną gatunkową, i należy do gatunków stosunkowo pospolitych w miastach.

• Trzmielec ziemny Bombus vestalis. Trzmielców, czyli pasożytów społecznych trzmieli, zaobserwowano osiem, ale tylko trzy z nich mogłam z czystym sumieniem oznaczyć do gatunku. Być może wśród pozostałych kryły się jeszcze inne gatunki (w zasadzie podejrzewam jeden – trzmielca gajowego Bombus bohemicus), ale nie byłam w stanie tego stwierdzić. W każdym razie pszczoły pasożytnicze w badaniach różnorodności gatunkowej zawsze cieszą.

• Porobnica ruda Anthophora quadrimaculata
• Makatka zbójnica Anthidium manicatum

• Miesierki: dwuzębna Megachile ericetorum i różówka M. centuncularis
• Obrostka letnia Dasypoda hirtipes

• Pseudosmukliki/smukliczki Lasioglossum. Przedstawicieli tego rodzaju rzadko udaje się oznaczyć do gatunku na podstawie zdjęć, i tak było również tym razem, ale z całą pewnością uczestnicy projektu zaobserwowali przynajmniej dwa różne gatunki (należące do różnych podrodzajów).
• Smuklik rdzawonogi Halictus rubicundus

• Zieleniczki Seladonia. Według ostatniej checklisty pszczół Europy, zieleniczki nie są już podrodzajem w obrębie rodzaju Halictus, ale same zyskały rangę osobnego rodzaju. Ja używam starej i nowej klasyfikacji naprzemiennie 😉 Osobniki zaobserwowane w naszych badaniach podejrzewam o należenie do (co najmniej) dwóch gatunków, ale pewności nie mam.
• Lepiarka Colletes. Któryś z letnich gatunków wyspecjalizowanych w zbieraniu pyłku z rodziny Asteraceae, ale który, nie sposób stwierdzić.
• Pseudomurarka, prawdopodobnie żmijowcowa Hoplitis cf adunca. Z lekką nutką niepewności, czy nie aby rzadsza pseudomurarka nakamionka.
• Pszczolinka, najprawdopodobniej pospolita Andrena cf flavipes.